وقتی میگوییم «گیربکس تقه می زند» منظور اینه که هنگام تعویض دنده یا شروع حرکت، یک ضربه ناگهانی یا تکان محسوس به خودرو وارد می شود. مثل اینکه ناگهان فشار وارد میشود یا صدایی همراهش باشه. این مشکل نهتنها آزاردهنده است، بلکه می تواند نشوندهنده آسیب جدیتر باشه که باید زودتر رسیدگی شود.
در ادامه، دلیلهای اصلی تقهزدن، روش تشخیص، راهکارهای عملی و ترفندهایی که کمتر به آن ها اشاره شده را با هم بررسی میکنیم.
تفاوت انواع تقه و لُرز
قبل از اینکه بیایم دلایل رو بررسی کنیم، خوبه که تفاوت انواع تقهها رو بشناسیم:
- تقه هنگام تعویض دنده (در حالت حرکت): وقتی گیربکس از یک دنده به دنده بعدی یا قبلی جا میره، ضربهای کوچک یا بزرگ احساس میشود.
- تقه هنگام حرکت اولیه (دنده اول یا دنده معکوس): وقتی می خواهید ماشین رو روشن کنید، گیربکس ممکنه یک ضربه داشته باشد.
- تقه در حالت دریو (Drive) یا خلاص (Neutral): مثلاً وقتی از حالت پارک یا خلاص به درایو می روی، یا برعکس.
- تکانی ملایم یا لُرز همراه صدا: ترکیب لرزش و صدای فلزی یا کوبیدن.
در تعمیرگاه گیربکس اتوماتیک در کرج با تعمیرگاه نامبروان می توانید بهترین خدمات تعمیرات گیربکس را با ما تجربه کنید.
دلایل تقه زدن گیربکس کدام است؟
در ادامه مطالب فهرستی از دلایل تقه زدن گیربکس برایتان آورده ایم که می توانید تمامی این مشکلات را با مشکل گیربکس خودروی خود بررسی کنید.
| علت | شرح فنی | نشانههای همراه / روش تشخیص | اهمیت / خطر اگر نادیده گرفته شود |
| سطح روغن گیربکس پایین یا کیفیت نامناسب روغن | وقتی روغن داخل گیربکس کم باشه، فشار هیدرولیکی لازم برای تعویض نرِم دنده تامین نمیشه و لنتها یا کلاچها درگیر ضربه میشن | سطح روغن را چک کن؛ روغن خیلی تیره یا بوی سوختگی بده | اگر ادامه پیدا کنه، باعث سایش قطعات داخلی، لِک شدن بیشتر یا حتی گیر کردن کامل گیربکس میشه |
| روغن گیربکس آلوده یا کثیف | ذرات فلزی، رسوبات یا ناخالصیها مجاری هیدرولیک، شیرها و لنتها رو مسدود میکنن؛ عملکرد نرم دندهزنی مختل میشه | رنگ روغن تیره، بوی سوختگی، ذرات فلزی داخل روغن | مجاری مسدود شده ممکنه باعث فشار نامتعادل و آسیب بیشتر بشن |
| شیرهای برقی / سولنوئیدها خراب یا گیر کردهاند | در گیربکس اتوماتیک یا گیربکسهای مدرن کنترل شده، این شیرها وظیفه پمپاژ و توزیع روغن بین مدارها رو دارن. اگر یکیشون خراب باشه، فشار هیدرولیک بهموقع تامین نمیشه | خطای گیربکس یا کد از دستگاه دیاگ؛ تقه فقط در شرایط خاص (مثلاً دنده سنگین) | اگر برطرف نشه، ممکنه مدار کامل دندهای از کار بیفته یا آسیب به گیربکس بیشتر بشه |
| کلاچ یا دیسکها (در گیربکس دستی یا کلاچ داخلی اتومات) | اگر دیسک کلاچ سایش زیادی داشته باشه یا سطح تماسش نامناسب بشه، هنگام گرفتن کلاچ یا تعویض دنده ضربه وارد میشه | سر و صدای ثبت شده، سفت شدن کلاچ، دنده دیر میفته | سایش بیشتر قطعات، فشار مضاعف روی قطعات انتقال نیرو |
| قطعات داخلی فرسوده (دندهها، بوشها، بلبرینگها، شافتها) | با گذشت زمان فلزها ساییده میشن، لقی ایجاد میشه، سطح تماس دقیق قطع میشه | صداهای زوزه، خشخش یا صدای فلزی همراه ضربه | اگر ادامه پیدا کنه، ممکنه بشه به شکست دندهها یا جدا شدن قطعات داخلی |
| خرابی مبدل گشتاور (Torque Converter) | مبدل گشتاور باید انتقال قدرت پیوسته و بدون ضربه را تضمین کند؛ اگر مبدل دچار مشکل بشه، هنگام قفل شدن یا باز شدن، ضربه حس میشود | ضربههایی در حالت حرکت آهسته، تقه موقع شروع حرکت | خرابی مبدل باعث کاهش کارایی گیربکس و گاهی قفل شدن کامل |
| نقص در کنترل الکترونیکی / نرمافزار گیربکس | در خودروهای مدرن، کنترل دندهها با واحد کنترل الکترونیکی انجام میشه. اگر نرمافزار یا سنسورها خطا داشته باشن، زمانبندی یا فشار نادرست میشه | خطاهای سیستم گیربکس، تغییرات عجیب در تعویض دنده | اگر نرمافزار بهروزرسانی نشه، مشکل ممکنه تشدید بشه و آسیب زیادتر وارد بشه |
| ضریب درایو یا سیستم درایو شات / Driveline Shunt | وقتی بین حرکت موتور و چرخها وقفهای در انتقال نیرو باشه (مثلاً لقی در اجزای انتقال نیرو مثل پلوس، یاتاقانها یا شفت ها)، اون وقفه ناگهانی پر میشه و احساس ضربه ایجاد میشه. (Wikipedia) | ضربههایی هنگام اضافه گاز ناگهانی | این مشکل معمولاً نشوندهنده لقی یا سستی در سیستم انتقال نیرو است |
| کلاچ تأخیری یا سیستم انتقال تعویض دنده ناهماهنگ | مخصوصاً در گیربکس دستی، اگر راننده کلاچ رو سریع رها کنه یا هماهنگی بین دور موتور و چرخها برقرار نشه، تقه میزنه | تقه بیشتر در دنده اول یا دوم، مخصوصاً در شروع حرکت | اگر ندونی و زیاد انجام بدی، صفحه کلاچ سریعتر فرسوده میشه |
برای کاهش تقه گیربکس چه اقداماتی انجام دهیم؟
نرمسازی اولیه تعویض دنده با رهاسازی کلاچ تدریجیتر
در خودروهای دستی، یکی از منابع تقه، فاصله زمانی ناهماهنگ بین چرخ و موتور است. اگر به هنگام رها کردن کلاچ یک لحظه مکث کوچیک بدی (چند دهم ثانیه) تا دور موتور و دور چرخ هماهنگتر بشن، ضربه کمتر حس میشه.
استفاده از نرمافزار تطبیقی برای بررسی گیربکس
بعضی خودروها امکان ریکال یا بهروزرسانی نرمافزار گیربکس رو دارند. این کار باعث میشود پروفایل تعویض دنده تغییر کند و ضربهها کمتر شوند. اگر مرکز خدمات پیشرفته داشته باشید، حتما بررسی کنید که آیا بروزرسانیهای کارخانه وجود داره.
بالا بردن دمای اولیه گیربکس
وقتی گیربکس سرد باشد، روغن غلیظتره و واکنشها کندترند؛ اگر قبل از حرکت جدی، کمی با دور آرامتر حرکت کنی یا ماشین را یک دور ملایم بچرخونی، روغن گرمتر و سریعتر میره داخل مدارها، فشار بهتر برقرار میشه و تقه کمتر میشه.
تنظیم کردن فشار هیدرولیک دستی
در بعضی گیربکسهای مکانیکی یا “کلاچدار”، فشار هیدرولیک مرتبط با سیلندرها ممکنه قابل تنظیم باشه. اگر فشار بیش از حد پایین باشه، زمانی که نیرو به سیستم وارد میشه، تعویض به تاخیر میافته و ضربه ایجاد میشه.
سرویس دورهای با برنامهریزی روغن، فیلتر شستوشو همراه با بازبینی مجاری هیدرولیک
بسیاری از تعمیرکارها فقط روغن تعویض میکنن و فیلترها رو عوض. اما اگر پیش از تعویض، مسیرهای روغن رو با شوینده ملایم مخصوص یا ابزار فشار هوا ملایم بررسی کنی (در شرایط مجاز)، رسوبات یا ذرات معلق در مجاری پایینتر سریعتر حذف میشن و عملکرد نرمتر میشه.
نکاتی برای مالکان خودرو و تعمیرکاران برای تعمیر مشکلات تقه زدن گیربکس
از روغن گیربکس استاندارد و توصیه شده استفاده کن
انتخاب روغن نامرغوب یا اشتباه، ضربه رو تشدید میکنه.
سرویس دورهای منظم رو جدی بگیر
خیلی از تقهها ناشی از تأخیر در تعویض روغن یا نادیده گرفتن نشتی است.
رانندگی نرم و آرام باش
شتاب ناگهانی، کاهش ناگهانی سرعت یا فشار زیاد روی گیربکس باعث ایجاد تنش و در نتیجه تقه میشه.
وقتی تقه حساس شد، دیر نکن برای مراجعه به تعمیرگاه تخصصی
تقههای مکرر معمولاً نشوندهنده خرابیهای تازه هستند.
در انتخاب تعمیرکار، کسی رو انتخاب کن که حتما ابزار دیاگ و تجربه گیربکس داشته باشه
بسیاری از ضربهها ناشی از خطای الکترونیکی یا فشار هیدرولیک هستند نه فقط «قطعه مکانیکی».
برای اطلاعات بیشتر و تعمیر خودرو، می توانید به تعمیرگاه گیربکس نامبروان مراجعه کنید.
